“Məfatihul-usul və mənahilul-fiqh” kitabının sahibi Ağa Seyid Mühəmməd, Əllamə Hillinin bəzi kitablarının haşiyələrində gətirdiyi xəttindən belə nəql edir:
“Əllamə Hilli cümə gecələrinin birində tək halda mövlası Əba Əbdillah Hüseynin (ə) qəbrinin ziyarətinə getdi. O bir heyvana süvar olmuşdu və əlində onu sürmək üçün bir taziyanə var idi. Birdən yol əsnasında ərəblərin libasında piyadə bir şəxs onunla rastlaşıb, yol yoldaşı oldu. Yolda Ərəb şəxs bir məsələ açdı. Əllamə Hilli (r.ə.) başa düşdü ki bu Ərəb, alim və məlumatlı bir şəxsdir hətta az tapılan və tayı bərabəri olmayandır; buna görə də bəzi çətinlikdə qaldığı şeyləri ondan soruşdu ki, görsün onlar üçün nə cavabı var. Çox təəccüblə gördü ki, o çətinlik və qarmaqarışıq problemləri həll edən və müəmmalı şeylərin açarıdır. (Həll edə bilmədiyi və) çətinlikdə qaldığı məsələləri soruşdu və Ərəb şəxsdən cavab aldı və uzun sözün qısası gördü ki, bu şəxs Əllameyi-dəhrdir; çünki o zamana qədər özü kimi (alim) bir şəxs görməmişdi, amma özü də o məsələlərdə heyrətdə qalmışdı. Sual-cavab əsnasında bir məsələ müzakirəyə qoyuldu və o şəxs həmin məsələ barəsində fətva verdi və bu Əllamə Hillinin təəccübünə səbəb oldu. O qəbul etməyib, dedi: “Bu fətva əsil və qaydanın xilafınadır və onun sənədi ola biləcək bir dəlil və rəvayətimiz yoxdur”. O cənab buyurdu: “Mənim dediyim bu hökmün dəlili, Şeyx Tusinin “Təhzib” kitabında yazdığı bir hədisdir”. Əllamə dedi: “ “Təhzib” kitabında belə bir hədis yoxdur və zehnimdə yoxdur ki, Şeyx Tusi və ya ondan qeyrilərinin belə bir hədis nəql etdiyini görmüş olam”.
O kişi buyurdu: ““Təhzib” kitabının səndə olan nüsxəsinin əvvəlindən filan miqdar vərəqlə, filan səhifə və filan sətirdə hədisi tapacaqsan”. Əllamə öz-özündə dedi: “Bəlkə də mənim miniyimin yanında gələn bu şəxs əziz mövlam həzrət Bəqiyyətullahdır ruhum ona fəda olsun”, buna görə də o, məsələnin həqiqəti ona məlum olsun deyə, taziyanə əlindən yerə düşdüyü bir halda soruşdu: “Həzrət Sahibəz-zəman ilə görüşmək mümkündür ya yox?”
O cənab bu sualı eşidən kimi əyilib taziyanəni götürdü və öz bacarıqlı əli ilə Əllamənin əlinə qoyub, cavabda buyurdu:
“Necə görməmək olar? Bir halda ki, indi onun əli sənin əlindədir”.
Əllamə bu kəlamı eşidən kimi, ixtiyarsız özünü süvar olduğu heyvanın üzərindən o mehriban İmamın ayaqlarına atdı ki, onun mübarək ayaqlarını öpsün və şövqün şiddətindən özündən getdi. Özünə gələn zaman heç kəsi görmədi və kədərləndi. Bu hadisədən sonra öz evinə qayıdan zaman, öz “Təhzib” kitabına baxdı və hədisi o ağanın buyurduğu həmin yerdə müşahidə etdi və öz “Təhzib” kitabının haşiyəsində belə yazdı:
“Bu, mövlam Sahibul-əmrin (ə) mənə xəbər verdiyi və “filan vərəq və filan sətirdədir” deyə buyurduğu (həmin) hədisdir””.
“Məfatihul-usul” kitabının sahibi Ağa Seyid Mühəmməd buyurur: “Mən həmin kitabı görmüş və onun haşiyəsində Əllamənin xətti ilə bu hadisənin məzmununu müşahidə etmişəm”.
Qisəsül-üləma, səh. 359,
Əl-Əbqəriyyul-hisan, c. 2, səh. 61.
www.imamzaman.az